Microplastics zitten intussen in rivieren, zeeën, bodem en zelfs in drinkwater. Daarom klinkt elk nieuw spoor om ze uit water te halen hoopvol, zeker wanneer het vertrekt van iets eenvoudigs als zaden van een boom.

Een recent nieuwsbericht verwijst naar zaden van de zogenaamde miracle tree die microplastics zouden kunnen helpen filteren. Dat is interessant, maar het vraagt ook om nuance: natuurlijke filters kunnen veelbelovend zijn, maar lossen het plasticprobleem niet aan de bron op.

Wat zijn zaden van de miracle tree?

Met de miracle tree wordt meestal Moringa oleifera bedoeld, een boom die groeit in tropische en subtropische gebieden. De zaden van deze boom worden al langer onderzocht voor waterzuivering. Ze bevatten natuurlijke stoffen die kleine deeltjes in water kunnen doen samenklonteren. Dat proces heet coagulatie.

Wanneer vuildeeltjes samenklonteren, worden ze groter en zwaarder. Daardoor kunnen ze gemakkelijker bezinken of via een filter worden verwijderd. Dat principe is niet nieuw: waterzuiveringsinstallaties gebruiken al decennialang coagulanten om zwevende deeltjes uit water te halen. Het bijzondere aan moringazaden is dat ze mogelijk een plantaardig alternatief kunnen bieden voor bepaalde synthetische of chemische hulpstoffen.

Volgens de beschikbare informatie uit het bronbericht gaat het specifiek om zaden van deze boom als mogelijke manier om microplastics uit water te filteren. Microplastics zijn kleine plasticdeeltjes, meestal kleiner dan 5 millimeter. Ze ontstaan onder meer door slijtage van autobanden, synthetische kleding, verpakkingen, verf, cosmetica en het uiteenvallen van groter plastic afval.

Waarom dit veelbelovend is, maar geen wonderoplossing

Het idee dat een natuurlijk materiaal microplastics kan helpen verwijderen, is om verschillende redenen interessant. Zeker in regio’s waar geavanceerde waterzuivering duur of moeilijk beschikbaar is, kunnen eenvoudige en lokaal beschikbare methodes belangrijk zijn.

Mogelijke voordelen van zo’n aanpak zijn:

• Natuurlijke oorsprong: moringazaden zijn plantaardig en biologisch afbreekbaar.
• Eenvoudig principe: de zaden kunnen deeltjes helpen samenklonteren, waardoor filtratie makkelijker wordt.
• Lage technologie: zulke oplossingen kunnen nuttig zijn in kleinschalige of tijdelijke waterbehandeling.
• Minder afhankelijkheid van chemische additieven: als de methode goed werkt, kan ze bepaalde zuiveringsstappen verduurzamen.

Toch is voorzichtigheid nodig. Microplastics verschillen sterk in grootte, vorm en samenstelling. Een vezel uit polyesterkleding gedraagt zich anders dan een fragment van een plastic verpakking of een rubberdeeltje van autobanden. Het is dus niet vanzelfsprekend dat één natuurlijke filtermethode alle soorten microplastics even goed verwijdert.

Bovendien is waterzuivering complex. Als microplastics samenklonteren en bezinken, moeten ze daarna nog veilig worden opgevangen en verwerkt. Anders kunnen ze opnieuw in het milieu terechtkomen. Ook moet onderzocht worden of het behandelde water veilig is op andere vlakken, bijvoorbeeld wat bacteriën, opgeloste chemicaliën of organisch materiaal betreft.

Voor België is het belangrijk om te benadrukken dat kraanwater streng gecontroleerd wordt. Je hoeft dus niet plots zelf met zaden aan de slag om je drinkwater te behandelen. Zulke ontwikkelingen zijn vooral relevant voor onderzoek, waterzuivering en mogelijk toekomstige toepassingen in gebieden met minder infrastructuur.

Wat kan je vandaag wél doen tegen microplastics?

Nieuwe filtertechnieken zijn nuttig, maar de meest effectieve aanpak blijft: voorkomen dat microplastics ontstaan en verspreid raken. Daar kan je als consument meer aan doen dan je misschien denkt.

Enkele praktische stappen:

• Was synthetische kleding minder vaak en op lagere temperatuur. Fleece, polyester en nylon laten bij elke wasbeurt microvezels los.
• Gebruik een volle wasmachine. Minder wrijving betekent vaak minder vezelverlies.
• Overweeg een microvezelfilter of waszak voor synthetische kleding.
• Kies vaker voor natuurlijke materialen zoals biologisch katoen, linnen, hennep of wol, zeker bij kleding die je vaak wast.
• Vermijd wegwerpplastic waar mogelijk: flesjes, zakjes, folie en individuele verpakkingen worden gemakkelijk afval.
• Verwarm geen eten in plastic potjes. Warmte kan de afgifte van stoffen en de slijtage van plastic versnellen.
• Let op cosmetica en glitter. Kies producten zonder plastic glitter of microplastics.
• Stofzuig en verlucht regelmatig. Huisstof bevat vaak synthetische vezels van textiel, tapijten en meubels.

Ook op beleidsniveau blijft er veel werk. Denk aan betere filters in wasmachines, strengere regels voor pellets in de industrie, minder overbodige verpakkingen en betere opvang van regenwater dat bandenslijtage en straatvuil meeneemt naar rivieren.

Besluit: hoopvol onderzoek, maar begin bij de bron

Zaden van de miracle tree tonen hoe de natuur inspiratie kan bieden voor nieuwe manieren om vervuild water te zuiveren. Als ze microplastics efficiënter kunnen laten samenklonteren en verwijderen, kan dat een waardevolle stap zijn in toekomstige waterbehandeling.

Maar de belangrijkste les blijft dezelfde: filteren is nodig, voorkomen is beter. Door minder plastic te gebruiken, bewuster te wassen en te kiezen voor duurzame materialen, verminder je de stroom microplastics nog vóór ze in het water belanden.