De Mount Everest lijkt het toonbeeld van ongerepte natuur: afgelegen, ijskoud en ver verwijderd van industrie en steden. Toch zijn zelfs enkele honderden meters onder de top microplastics aangetroffen. De vondst laat zien hoe menselijke activiteit en plasticvervuiling tot in de meest extreme landschappen doordringen.

Plasticvezels in alle onderzochte sneeuwstalen

Tijdens een grote expeditie in 2019 verzamelden onderzoekers elf sneeuwstalen en acht stalen van beekwater op verschillende hoogtes. De analyse verscheen in 2020 in het wetenschappelijke tijdschrift One Earth. In elk van de elf sneeuwstalen werden microplastics gevonden.

Het ging vooral om vezels van polyester, acryl, nylon en polypropyleen. Die kunststoffen worden veel gebruikt in synthetische jassen, thermisch ondergoed, tenten, touwen en andere klimuitrusting. De hoogste concentratie werd gemeten in het basiskamp: 79 plasticvezels per liter sneeuw. Daar verblijven expeditieteams tijdens het klimseizoen soms tot 40 dagen om te acclimatiseren en op geschikt weer te wachten.

Ook bij de Balcony, een richel op 8.440 meter hoogte, bevatte de sneeuw ongeveer 12 vezels per liter. Dat was niet de grootste hoeveelheid, maar wel de hoogste plek op het land waar microplastics op dat moment officieel waren vastgesteld. De vondst kreeg later een vermelding van Guinness World Records.

De resultaten zijn gebaseerd op een beperkt aantal stalen van één expeditie. Ze geven dus geen volledig beeld van alle vervuiling op Everest. Wel tonen ze duidelijk aan dat microplastics aanwezig zijn op hoogtes die lang als vrijwel onaangetast werden beschouwd.

Kleding en uitrusting als waarschijnlijke bronnen

De precieze oorsprong van elke vezel kon niet worden bepaald. Toch passen de gevonden kunststoffen bij materialen die klimmers dagelijks gebruiken. Kleding schuurt tijdens het bewegen, tentdoek wappert in de wind en touwen worden voortdurend belast. Daarbij kunnen minuscule vezels loskomen en in sneeuw, bodem of smeltwater belanden.

Laboratoriumonderzoek toont aan dat synthetische kleding niet alleen tijdens het wassen vezels verliest. Ook gewoon gebruik kan slijtage veroorzaken. Bij een test met vier polyesterhoudende kledingstukken kwamen uit sommige stoffen tijdens twintig minuten nagebootste activiteit tot 400 vezels per gram textiel vrij. De hoeveelheid verschilde sterk naargelang de constructie van het kledingstuk.

Niet alle deeltjes hoeven lokaal afkomstig te zijn. Microplastics kunnen via de atmosfeer grote afstanden afleggen en door wind naar hogere gebieden worden meegevoerd. De grotere concentraties rond intensief gebruikte kampen wijzen er echter op dat klimactiviteiten waarschijnlijk een belangrijke bijdrage leveren.

Voorkomen is belangrijker dan opruimen

Everest kampt al langer met zichtbaar afval, zoals achtergelaten tenten, zuurstofflessen, voedselverpakkingen en menselijke uitwerpselen. Dat afval is gevaarlijk en moeilijk te verwijderen, maar het kan ten minste worden verzameld en afgevoerd. Microplastics zijn veel lastiger: ze raken verspreid door sneeuw, aarde en smeltwater en kunnen niet één voor één worden opgeraapt.

Daarom is het verstandig om vezelverlies zo veel mogelijk aan de bron te beperken. Ook dichter bij huis kun je enkele praktische keuzes maken:

• Kies voor duurzame kwaliteit: stevig gemaakte kleding slijt doorgaans minder snel en hoeft minder vaak vervangen te worden.
• Herstel beschadigde uitrusting: een scheur of rafelende rand tijdig repareren voorkomt verdere slijtage.
• Was synthetische kleding minder vaak: verlucht kleding wanneer wassen niet echt nodig is en gebruik een kort, zacht programma.
• Gebruik een microvezelfilter of waszak: die kan een deel van de losgekomen vezels opvangen voordat ze in het afvalwater terechtkomen.
• Kies natuurlijke vezels waar dat veilig en praktisch is: voor extreme omstandigheden blijft betrouwbare beschermende uitrusting altijd de eerste prioriteit.

Synthetische materialen hebben bergbeklimmen lichter, warmer en veiliger gemaakt, maar laten ook onzichtbare sporen achter. De sneeuw van Everest maakt duidelijk dat geen enkele plek volledig losstaat van ons plasticgebruik. Door kleding langer te gebruiken, zorgvuldig te onderhouden en vezelverlies te beperken, kun je die verspreiding helpen verminderen.