Klassieke glitter is geen metaalstofje, maar microplastic met een laagje aluminium. In een proef met glitter waren de wortels van eendenkroos na 36 dagen half zo lang als in de controleomstandigheden.

Ik vind dat een opvallend resultaat voor iets wat we als versiering gebruiken. Zo’n glinstertje lijkt weinig voor te stellen. Maar het materiaal en de gemeten effecten zijn een stuk interessanter dan de glans.

Waar is klassieke glitter van gemaakt?

Volgens Anglia Ruskin University heeft traditionele glitter een kern van polyesterfolie, een kunststof die ook PET heet. Daarop zit aluminium, met daarover nog een dun laagje plastic. Een miniatuur-sandwich, dus.

Dat aluminium maakt het geen puur metaaldeeltje. Klassieke glitter is zelf al microplastic. Het is niet alleen een groter plastic voorwerp dat later misschien kleine deeltjes kan afgeven. Het glinstertje zelf is zo’n deeltje. Dat vind ik het opvallendste aan de samenstelling: de versiering ís het microplastic.

De Europese beperking gebruikt een omschrijving met meerdere voorwaarden. Ze omvat synthetische polymeerdeeltjes — deeltjes van kunststoffen — kleiner dan vijf millimeter die organisch, onoplosbaar en bestand tegen afbraak zijn. ‘Organisch’ betekent hier dus niet dat iets vanzelf afbreekt. De samenstelling telt, niet hoeveel iets blinkt.

Daarom heb ik het hier over klassieke plastic glitter. De beschreven laagjes vertellen waaruit die glitter bestaat; een glanzend uiterlijk alleen vertelt je nog niet welk materiaal je voor je hebt.

Wat vonden de onderzoekers bij eendenkroos?

Anglia Ruskin University berichtte in 2020 over onderzoek van Green en collega’s in het Journal of Hazardous Materials. Ze onderzochten effecten van glitter in water, onder meer op gewoon eendenkroos. De wetenschappelijke naam daarvan is Lemna minor.

Na 36 dagen was de wortellengte met glitter gehalveerd ten opzichte van de controleomstandigheden. De onderzoekers maten ook het chlorofyl, oftewel bladgroen, in het water. Dat gehalte was drie keer lager dan in de controleomstandigheden.

Voor mij maakt vooral die wortellengte het resultaat tastbaar. Het onderzoek stelde niet alleen vast dat er glitter aanwezig was: de onderzoekers maten een verschil bij de plantjes. De vergelijking met de controleomstandigheden is daarbij belangrijk. ‘Half zo lang’ krijgt pas betekenis als je weet waarmee er vergeleken wordt.

Dit was een proef met waterplantjes, geen onderzoek naar mensen die thuis glitter gebruiken. Half zo lange wortels betekent ook niet dat de helft van de plantjes dood was. Het resultaat zegt niet hoeveel glitter je lichaam binnenkrijgt of welk gezondheidsrisico een knutselmiddag oplevert.

Ik vind het effect op eendenkroos op zichzelf al de aandacht waard. Daar hoeft geen groter gezondheidsverhaal bovenop. Meer over het belang van meten bij een andere vraag lees je in Microplastics in drinkwater: meten blijft cruciaal.

Sinds wanneer is losse plastic glitter verboden?

Op 25 september 2023 kondigde de Europese Commissie een beperking van microplastics aan. Het verbod op losse glitter hoorde bij de eerste maatregelen. Het gaat om losse plastic glitter die onder de omschrijving en bepalingen van de beperking valt, niet om alles wat glinstert.

De Verordening (EU) 2023/2055 dateert van 25 september 2023. Ze verscheen op 27 september in het Publicatieblad van de Europese Unie. Volgens de tekst trad ze in werking op de twintigste dag na die publicatie: 17 oktober 2023.

De beslissing en de startdatum zijn dus twee verschillende momenten. September was de maand van de beslissing en publicatie; vanaf 17 oktober golden de eerste maatregelen. Voor de vraag ‘sinds wanneer?’ is die laatste datum het antwoord.

Wat kan je daar thuis mee doen?

Mijn keuze zou eenvoudig zijn: geen nieuwe losse plastic glitter voor een knutselproject. Ik kan dit gebruik van plastic gerust missen. Een kaartje hoeft voor mij niet te schitteren om geslaagd te zijn.

Wil je toch iets glanzends gebruiken, dan zou ik naar de materiaalomschrijving kijken. Staat er waaruit het product bestaat, of lees je alleen een mooie belofte? Zonder duidelijke samenstelling zou ik het niet zomaar als plasticvrij beschouwen.

Ik zou beginnen bij de volgende keer dat ik versiering kies. Geen volledige verbouwing van de knutselkast, gewoon één keuze: losse glitter, of kleur, een tekening en uitgeknipte vormen? Voor mij is dat laatste meer dan genoeg.

Bronnen

• Anglia Ruskin University — Green en collega’s, Journal of Hazardous Materials. Onderzoek naar mogelijke schade door glitter in rivieren (2020).
• Europese Commissie, IP/23/4581. Maatregelen tegen vervuiling door microplastics (2023).
• Europese Unie, EUR-Lex. Verordening (EU) 2023/2055 over synthetische polymeermicrodeeltjes (2023).