Afwasborstel of spons? Voor de hygiëne kies ik een borstel: die droogt sneller, en dat maakt verschil voor de bacteriën die erin overleven. In onderzoek van Nofima stierven bacteriën in borstels na verloop van tijd af, terwijl Salmonella in sommige sponstypes meer dan zeven dagen overleefde (labotests).

Ook het Voedingscentrum verkiest een afwasborstel boven een sponsje, omdat in een spons veel bacteriën blijven zitten. Ik vind drogen een nuttiger vertrekpunt dan een verpakking waarop groot ‘antibacterieel’ staat. Wat gebeurt er met je afwasgerief tussen twee afwasbeurten? Daar draait het hier om.

Afwasborstel of spons: waarom maakt drogen verschil?

In het Nofima-onderzoek uit 2021 droogden borstels sneller dan sponzen. In de borstels stierven bacteriën na verloop van tijd af. In de sponzen groeiden niet-ziekmakende bacteriën en kon Salmonella, een ziekteverwekkende bacterie, in sommige types langer dan een week overleven.

De onderzoekers combineerden labotests met een enquête bij 9.966 consumenten in tien Europese landen. De enquête ging over hoe mensen afwassen. De tests onderzochten onder meer hoe bacteriën groeien en overleven. Het cijfer van 9.966 slaat dus op de bevraagde consumenten, niet op keukens waarin Salmonella werd gevonden.

De auteurs concludeerden dat borstels hygiënischer zijn dan sponzen. Voor mij zit het nuttige aan die conclusie in iets heel gewoons: wat krijgt na de afwas de kans om droog te worden? ‘Laat je borstel drogen’ klinkt als een opruimtip, maar in deze tests maakte dat drogen echt verschil.

Vonden onderzoekers dat ook bij gebruikte borstels en sponzen?

Ja. In een studie uit 2022 onderzochten wetenschappers gebruikte sponzen en borstels van consumenten uit Noorwegen en Portugal. Over het algemeen vonden ze lagere bacterieaantallen in borstels. De aantallen verschilden sterk tussen de onderzochte exemplaren.

In beide kwamen grotendeels dezelfde soorten bacteriën voor. In aanvullende tests stierf Salmonella sneller af in borstels die ’s nachts konden drogen. Ook onderzoek naar afwasgerief uit echte keukens wees dus in de richting van een hygiënisch voordeel voor de borstel.

Meer bacteriën betekent niet automatisch dat je er ziek van wordt: de meeste gevonden bacteriën waren niet ziekmakend. Het gaat hier om bacterieaantallen en overleving, niet om een gemeten daling van jouw kans op een voedselinfectie.

En dat etiket ‘antibacterieel’? De onderzochte sponzen met zilver deden het na vier weken gebruik niet beter dan gewone sponzen. Ik zou zo’n woord op de verpakking dus niet de doorslag laten geven. Een belofte klinkt mooi, maar ik kijk liever naar wat er na gebruik werd gemeten.

Kun je een spons gewoon blijven ontsmetten?

Een behandeling die bacteriën vermindert, is nog geen garantie op een blijvend laag bacterieaantal. Dat verschil zie je in onderzoek van Cardinale en collega’s uit 2017. Zij onderzochten 14 gebruikte keukensponzen. De exemplaren die gebruikers naar eigen zeggen regelmatig ontsmetten, bevatten niet minder bacteriën dan de andere.

De auteurs vermelden tegelijk dat koken of een behandeling in de microgolf het bacterieaantal sterk kan verminderen. Die twee vaststellingen spreken elkaar niet tegen: bacteriën verminderen tijdens een behandeling is iets anders dan minder bacteriën aantreffen in een spons die daarna weer gebruikt wordt.

De auteurs stelden daarom voor om sponzen regelmatig te vervangen, bijvoorbeeld wekelijks. Dat was hun aanbeveling op basis van dit kleine onderzoek, geen vaste vervaldatum voor elke spons. Mijn conclusie: ik zou een spons niet eindeloos blijven gebruiken omdat hij af en toe een behandeling krijgt.

Na contact met mogelijk ziekteverwekkende bacteriën is het advies concreter. De Nofima-onderzoekers uit 2021 raden aan om een spons of borstel te vervangen of grondig te reinigen na bijvoorbeeld contact met sap van rauw vlees. Alleen laten drogen volstaat dan niet als aanpak.

Wat kies je dan praktisch voor je eigen afwas?

Mijn eerste keuze is een borstel die na gebruik goed kan drogen. Zoek je een afwasborstel met houder, dan zou ik vooral daarop letten: krijgt de borstel in die houder de kans om droog te worden? Een mooie houder is meegenomen. Maar alleen netjes uit het zicht is niet wat ik zoek.

Wil je ook op het materiaal letten? Bij de afwasborstels vind je onder meer een bamboe uitvoering met een vervangbare kop van sisal, een plantaardige vezel. Ik houd die materiaalkeuze apart van de keuze voor een borstel op basis van hygiëne.

Werk je liever met een spons, dan is de Jungle Culture-spons van cellulose met een plantaardige schrobzijde een materiaaloptie. Natuurlijk materiaal is niet vanzelf antibacterieel. Over de vezels, het onderhoud en vervangen lees je meer in het artikel over de natuurlijke afwasspons.

Voor mij geeft het drogen de doorslag. Ik kies liever een borstel met een goede droogplek dan een spons met een grote belofte op de verpakking.

Bronnen

• Voedingscentrum — Waar kan ik op letten bij de grote schoonmaak van mijn keuken? (2026). Lees het advies.
• Nofima — Onderzoek naar afwasgewoonten en bacteriegroei en -overleving in sponzen en borstels (2021). Lees de onderzoekspublicatie.
• Nofima — Onderzoek naar bacterieaantallen en bacteriesoorten in gebruikte keukensponzen en afwasborstels (2022). Lees de studie.
• Cardinale en collega’s — Onderzoek naar bacteriën in gebruikte keukensponzen (2017). Lees de studie.
• plasticvrij.be — Afwasborstels, categorie en productinformatie (2026). Bekijk de materiaalgegevens.
• plasticvrij.be — Jungle Culture Natuurlijke Afwassponzen – Cellulose & Plantaardige Schrobvezels (Set van 4), productinformatie (2026). Bekijk de productinformatie.