Plastic wattenstaafjes verboden sinds 2022? Het besluit achter dat verbod werd op 11 januari 2024 vernietigd door de Raad van State.

Het koninklijk besluit van 3 juni 2024 nam het verbod opnieuw op. Plastic wegwerpwattenstaafjes vallen dus onder een verbod, maar ‘sinds 2022 verboden’ vertelt niet het hele verhaal. Ik vind vooral die omweg interessant: wat veranderde er op papier, en waar gaat de regel nu precies over?

Wat werd er in 2022 precies verboden?

De regeling begon met het koninklijk besluit van 9 december 2021 over producten voor eenmalig gebruik. Volgens het toenmalige bericht van Forum for the Future mochten plastic wegwerpwattenstaafjes vanaf 24 januari 2022 niet meer verkocht worden, behalve de bestaande voorraden.

Dat laatste stukje maakt verschil. Winkels hoefden volgens dat bericht niet op die datum elk overblijvend doosje uit de rekken te halen. Wat al in voorraad was, mocht nog verkocht worden. De datum en die uitzondering horen dus samen als je het nieuws van toen aanhaalt.

Waarom vernietigde de Raad van State het besluit?

Op 11 januari 2024 vernietigde de Raad van State het volledige koninklijk besluit van 9 december 2021. Dat staat in het uittreksel van arrest nr. 258.384, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad op 26 januari 2024. Een arrest is een rechterlijke uitspraak. Het ging hier dus niet alleen om de bepaling over wattenstaafjes.

De federale regering gaf daarover uitleg bij een nieuw ontwerp. Volgens die mededeling was onvoldoende duidelijk gemotiveerd waarom het besluit nodig was. Ook waren de Europese regels over plastic voor eenmalig gebruik niet correct in Belgische regels omgezet.

De regering wees daarbij op de maatregel over het verbod op wegwerpbekers, die tot de vernietiging had geleid. Ze kondigde een nieuw ontwerp aan met dezelfde bepalingen, maar zonder die maatregel.

Het ging dus over hoe het besluit was opgesteld en onderbouwd, niet over de wattenstaafjes zelf.

Plastic wattenstaafjes verboden: wat zegt de nieuwe regel?

Het koninklijk besluit van 3 juni 2024 verscheen op 31 juli 2024 in het Belgisch Staatsblad. Het voert de Europese richtlijn 2019/904 uit: Europese regels over kunststofproducten voor eenmalig gebruik. Kunststof is hier gewoon het juridische woord voor plastic.

Voor wattenstaafjes zijn twee stukken van die tekst belangrijk. Artikel 4 bevat het verbod. Bijlage 1 bevat de lijst met producten waarop dat verbod slaat. Je moet ze dus samen lezen.

Artikel 4 verbiedt om de genoemde plastic wegwerpproducten voor de eerste keer op de markt te brengen. In bijlage 1 staan ‘katoenen wattenstaafjes’, met een uitzondering voor wattenstaafjes die onder de vermelde regels voor medische hulpmiddelen vallen.

‘Katoenen wattenstaafjes’ in een plasticverbod: ik snap dat je daar even over struikelt. Die woorden staan alleen niet los. Ze horen bij een lijst van plastic wegwerpproducten. Een katoenen uiteinde maakt een plastic stokje niet plasticvrij; de tekst verbiedt niet alle wattenstaafjes.

Ook ‘voor de eerste keer op de markt brengen’ laat ik bewust staan. Dat is wat de nieuwe bepaling verbiedt. Er staat niet dat je thuis geen oud doosje meer mag bezitten. De regel gaat over producten op de markt brengen, niet over je badkamerkast opruimen.

De oude voorraaduitzondering uit het nieuwsbericht van 2022 neem ik daarom niet over als uitleg bij deze nieuwe tekst. En 31 juli 2024 noem ik de publicatiedatum, niet de datum waarop het verbod inging.

Waar let je op als je wattenstaafjes kiest?

Ik zou beginnen bij het stokje: waarvan is het gemaakt? De Loofys wattenstaafjes hebben volgens de productinformatie een bamboestokje en uiteinden van biologisch katoen. Het blijven wegwerpproducten. Alle opties vind je bij de wattenstaafjes zonder plastic.

Voor toepassingen en gebruikstips verwijs ik je naar het hoofdartikel over wattenstaafjes zonder plastic. Eén gebruiksgrens hoort ook hier: de NHS raadt af om oorsmeer met wattenstaafjes te verwijderen. Een ander stokje is geen reden om ermee in je gehoorgang te gaan.

Mijn keuze begint dus bij het materiaal, niet bij een oude krantenkop. Daarvoor hoef je gelukkig geen koninklijk besluit naast je spiegel te leggen.

Bronnen

• Forum for the Future — Plastic wattenstaafjes en tafelgerei verboden vanaf 24 januari (2022).
• Belgisch Staatsblad, kopie op etaamb — Raad van State, arrest nr. 258.384 van 11 januari 2024, uittreksel (2024).
• Federale regering, news.belgium.be — Beperking van kunststof producten voor eenmalig gebruik (2024).
• Belgisch Staatsblad, kopie op etaamb — Koninklijk besluit van 3 juni 2024 betreffende kunststof producten voor eenmalig gebruik (2024).
• plasticvrij.be — Loofys bamboe wattenstaafjes – bamboe & biologisch katoen, productinformatie (2026).
• NHS — Informatie over opgehoopt oorsmeer (2024).