Een glas kraanwater lijkt vanzelfsprekend schoon, maar microscopisch kleine plasticdeeltjes zijn met het blote oog niet zichtbaar. In de Verenigde Staten groeit daarom de druk om drinkwater systematisch op microplastics te controleren. Die discussie toont waarom betrouwbare meetmethodes essentieel zijn voor een doordacht gezondheidsbeleid.

Waarom microplastics in drinkwater aandacht verdienen

Microplastics zijn kleine plasticdeeltjes die zich door het milieu verspreiden. Ze kunnen onder meer terechtkomen in waterbronnen via afvloeiend regenwater, industriële vervuiling en lekkende stortplaatsen. Hoe groot de bijdrage van het openbare drinkwater precies is, blijft voorlopig moeilijk te bepalen.

Meer dan 250 gezondheidsprofessionals riepen de Amerikaanse milieudienst EPA op om microplastics als een ernstig volksgezondheidsprobleem te behandelen. Naar schatting krijgt een gemiddelde persoon jaarlijks minstens 4.000 microplasticdeeltjes binnen via drinkwater alleen. Tegelijk is nog niet volledig duidelijk wat die blootstelling op lange termijn betekent voor onze gezondheid. Onderzoek wijst op mogelijke schade, maar er zijn meer gegevens nodig over concentraties, deeltjestypes en gezondheidseffecten.

De EPA wil openbare waterbedrijven laten testen op maximaal dertig chemische stoffen en verontreinigingen, waaronder pesticiden en PFAS. Die laatste worden ook wel eeuwige chemicaliën genoemd, omdat ze zeer moeilijk afbreken. Microplastics staan voorlopig niet op de voorgestelde lijst. Gouverneurs, procureurs-generaal en bijna 200 organisaties vragen om daar verandering in te brengen.

Regelmatige controles kunnen beleidsmakers helpen om belangrijke vragen te beantwoorden:

• Hoeveel microplastics zitten er in verschillende waterbronnen?
• Welke deeltjes komen het vaakst voor?
• Welke concentraties kunnen een gezondheidsrisico vormen?
• Welke zuiveringsmethodes verwijderen deeltjes het doeltreffendst?

Microplastics meten is technisch complex

Microplastics toevoegen aan een officieel controleprogramma klinkt logisch, maar betrouwbare metingen zijn niet eenvoudig. Waterbedrijven moeten dezelfde staalname- en analysemethodes gebruiken, zodat resultaten onderling vergelijkbaar zijn. Die methodes moeten bovendien nauwkeurig genoeg zijn om zeer kleine deeltjes te herkennen zonder de stalen tijdens het onderzoek onbedoeld te vervuilen.

Voor het geplande Amerikaanse programma bestaat momenteel geen gevalideerde analysemethode met voldoende gegevens over kwaliteitscontrole, nauwkeurigheid en precisie. Zonder zo’n standaard kan het ene laboratorium een ander resultaat rapporteren dan het andere, zelfs wanneer beide hetzelfde water onderzoeken. Dat maakt het moeilijk om wettelijke grenswaarden vast te leggen of regio’s eerlijk te vergelijken.

Californië loopt op dit vlak voor. Een wet uit 2018 verplicht de staat om een testplan voor microplastics in grote openbare watersystemen uit te werken. De uitvoering bevindt zich nog in een vroege fase. Voorlopig testen alleen geselecteerde leveranciers, gekozen op basis van hun waterbron, omvang en toegepaste behandeling. Na verdere analyse moet het programma worden uitgebreid.

Lokale waterbeheerders benadrukken intussen dat het openbare drinkwater veilig is en nog niet is aangetoond dat de watervoorziening een belangrijke bron van microplastics vormt. Dat is een belangrijke nuance: de aanwezigheid van microplastics in het milieu betekent niet automatisch dat kraanwater de grootste blootstellingsroute is. Monitoring is juist nodig om onzekerheid te vervangen door betrouwbare cijfers.

Wat betekent dit voor jou?

De Amerikaanse plannen gelden niet voor België, maar de onderliggende uitdaging is ook hier relevant. Zonder gestandaardiseerde metingen weten overheden en watermaatschappijen onvoldoende welke deeltjes aanwezig zijn en hoe de situatie evolueert. Transparante controles maken het mogelijk om problemen vroeg te herkennen en passende maatregelen te nemen.

Je kunt zelf enkele praktische stappen zetten:

• Raadpleeg je watermaatschappij. Bekijk welke stoffen worden gemeten en of er informatie beschikbaar is over onderzoek naar microplastics.
• Stel vragen aan beleidsmakers. Vraag hoe België en je regio omgaan met nieuwe verontreinigingen in drinkwater en welke meetmethodes worden ontwikkeld.
• Beperk plastic aan de bron. Kies vaker voor herbruikbare verpakkingen en vermijd wegwerpplastic waar dat haalbaar is. Minder plasticgebruik verkleint uiteindelijk de hoeveelheid afval die in het milieu kan belanden.
• Blijf kritisch bij grote claims. Een gemeten deeltje is niet automatisch een bewezen gezondheidsrisico. Kijk naar de concentratie, meetmethode en kwaliteit van het onderzoek.

Betrouwbare monitoring is geen reden tot paniek, maar een noodzakelijke voorzorgsmaatregel. Door onderzoek, uniforme testmethodes en open communicatie te ondersteunen, krijgen we een duidelijker beeld van microplastics in ons drinkwater en kunnen overheden gerichter ingrijpen.