Miljoenen plasticdeeltjes per jaar, alleen al door groenten te snijden? Onderzoekers schatten dat voedselbereiding op een snijplank van polyethyleen, een soort plastic, jaarlijks 14 tot 71 miljoen microplastics kan vrijgeven, op basis van labotests.

Da’s genoeg om mijn aandacht te trekken. Maar ik wil ook weten wat dat getal precies telt. Deeltjes die loskomen van een plank? Deeltjes die je opeet? Dat verschil maakt nogal wat uit als je beslist waarop je straks je wortelen snijdt.

Wat hebben de onderzoekers precies getest?

Onderzoekers sneden wortelen op planken van twee soorten plastic: polyethyleen en polypropyleen. Ze testten ook houten planken. Daarbij gebruikten ze vijf verschillende snijpatronen en deden ze aanvullende tests met één persoon. Dat staat in het persbericht van de American Chemical Society bij Technology Networks over de studie uit 2023 in Environmental Science & Technology.

Microplastics zijn stukjes plastic kleiner dan vijf millimeter. Het gaat hier dus om materiaal dat tijdens het snijden van de plank loskomt.

Vanuit hun labotests rekenden de onderzoekers door naar een jaar voedselbereiding. Voor polyethyleen kwamen ze uit op 14 tot 71 miljoen microplastics per jaar. Voor polypropyleen was de schatting 79 miljoen per jaar. Twee soorten plastic, twee verschillende uitkomsten.

Ook de manier van snijden speelde mee. De resultaten verschilden met het plankmateriaal, de snijstijl, de kracht waarmee iemand sneed, hoe fijn de ingrediënten werden gesneden en hoe vaak de plank werd gebruikt. Die brede vork van 14 tot 71 miljoen hoort dus bij het resultaat. Ik zou daar niet alleen het hoogste getal uit pikken: de verschillen vertellen juist mee het verhaal.

Betekent dat dat je miljoenen deeltjes opeet?

De jaargetallen schatten hoeveel deeltjes vrijkomen, niet hoeveel jij inslikt. Dat is het belangrijkste onderscheid. Een getal over afgifte tijdens het snijden is geen persoonlijke dosis. Ik vind die miljoenen reden genoeg om naar het materiaal van een plank te kijken, zonder er een berekening van mijn eigen inname van te maken.

De onderzoekers deden ook een labotest met muiscellen. De polyethyleendeeltjes en houtdeeltjes die bij het wortelsnijden vrijkwamen, leken de levensvatbaarheid van die cellen niet significant te veranderen. In gewone taal: de test liet geen duidelijke verandering zien in hoe goed de cellen bleven leven. Dit resultaat ging over die twee materialen, niet over alle geteste planken.

Dat beantwoordt niet wat langdurige blootstelling met mensen doet. De studie bewijst dus niet dat snijplankdeeltjes je ziek maken, maar geeft ook geen algemene garantie dat ze onschadelijk zijn. En een bewezen gezondheidsvoordeel van een andere plank kun je er evenmin uit halen. Mijn keuze voor minder plastic hoeft geen gezondheidsbelofte te worden.

Geeft een houten snijplank dan minder deeltjes af?

Nee. In verschillende tests gaven houten planken 4 tot 22 keer meer deeltjes af dan plastic planken. Dat vind ik misschien wel het opvallendste detail van de studie. Hout kiezen omdat er niets van zou loskomen? Daar gaan deze resultaten niet in mee.

Het verschil zit in het materiaal: houtdeeltjes zijn geen plasticdeeltjes. Mijn reden om hout te verkiezen is dan ook eenvoudig: ik heb liever geen kunststof snijvlak waar mijn mes telkens in snijdt. Niet omdat ik verwacht dat een houten plank helemaal niets afgeeft.

Voor hout berekenden de onderzoekers geen jaarschatting. De factor van 4 tot 22 hoort bij de afzonderlijke tests. Die kun je dus niet zomaar vermenigvuldigen met de jaarlijkse miljoenen voor plastic om zelf een jaarcijfer voor hout te maken.

Betrokken onderzoeker Himani Yadav raadt bij Kassa aan om over te stappen op houten snijplanken. Ze zegt daarbij dat die met goede reiniging lang meegaan. Dat advies vind ik concreter dan blijven staren naar het grootste getal.

Wat kun je hier thuis verstandig mee doen?

Ik zou beginnen bij één vraag: van welk materiaal is je snijplank gemaakt? Kijk eens in de productinformatie, als je die nog hebt. Wil je geen kunststof snijvlak meer, dan is een houten plank een concrete optie. Met goede reiniging, zoals Yadav erbij zegt. Welke houtsoort je dan kiest, lees je in welk hout voor een snijplank.

Daar hoeft geen complete keukenverbouwing van te komen. Voor een bredere kijk staan er al 15 eenvoudige swaps voor minder plastic in je keuken op de blog. Hier hou ik het bij de plank onder je mes: kies bij een volgende aankoop bewust waarop je wilt snijden én wat je wilt onderhouden.

Bronnen

• Technology Networks / American Chemical Society — Snijplanken geven microdeeltjes af tijdens het snijden, persbericht over onderzoek in Environmental Science & Technology (2023).
• Kassa (BNNVARA) — Microplastics in plastic snijplanken: welke gezondheidsrisico’s zijn er? (2024).