Microplastics zitten niet alleen in zeeën en rivieren. Ze duiken ook op in voedsel, drank en kraanwater, en kunnen zo ongemerkt in ons lichaam terechtkomen. Nieuw onderzoek toont gelukkig iets opvallend eenvoudigs: kraanwater koken en daarna filteren kan een deel van die plasticdeeltjes verwijderen.

Dat klinkt bijna te simpel om waar te zijn, maar de studie biedt een praktische piste voor thuis. Zeker in een land als België, waar kraanwater in veel regio’s behoorlijk hard is, is dit interessant om beter te begrijpen.

Wat onderzochten de wetenschappers precies?

In 2024 testte een onderzoeksteam uit China hoe goed koken helpt om nano- en microplastics uit kraanwater te halen. Nano- en microplastics, vaak afgekort als NMP’s, zijn heel kleine plasticdeeltjes die afkomstig kunnen zijn van onder meer kleding, verpakkingen, keukengerei, verzorgingsproducten en grotere plastic voorwerpen die langzaam afbreken.

De onderzoekers voegden bewust microplastics en nanoplastics toe aan twee soorten water: zacht water en hard kraanwater. Daarna kookten ze het water en filterden ze de vaste neerslag eruit. Die neerslag ontstaat vooral in hard water, omdat mineralen zoals calciumcarbonaat bij verhitting uit het water neerslaan. Je kent dat als het witte kalklaagje in je waterkoker.

Net dat kalklaagje blijkt belangrijk. Tijdens het koken kan calciumcarbonaat zich rond plasticdeeltjes vormen, waardoor die als het ware worden ingesloten in een kleine korst. Als je het water daarna door een eenvoudige filter giet, bijvoorbeeld een fijn roestvrijstalen theezeefje, kunnen die kalkdeeltjes met ingesloten plastic mee worden verwijderd.

De resultaten waren opvallend:

• In sommige testen werd tot 90 procent van de nano- en microplastics verwijderd.
• Hard water werkte beter dan zacht water, omdat het meer calciumcarbonaat bevat.
• Bij zacht water werd nog altijd ongeveer een kwart van de plasticdeeltjes uit het water gehaald.
• De onderzoekers zagen dat de verwijdering steeg naarmate het water harder was: van 34 procent bij 80 mg/L calciumcarbonaat tot 84 en 90 procent bij hogere concentraties.

Waarom vooral hard water hierbij helpt

Veel mensen proberen kalkaanslag in de keuken net te vermijden, maar in dit geval speelt kalk een nuttige rol. Hard water bevat meer opgeloste mineralen. Wanneer je het verwarmt, vormen die mineralen een vaste neerslag. Die neerslag kan microplastics vasthouden, waarna je ze fysiek uit het water kunt zeven.

Dat maakt de methode interessant voor huishoudens die al gewoon zijn water te koken, bijvoorbeeld voor thee, koffie of babyvoeding. Het vraagt geen duur toestel en geen ingewikkelde installatie. De onderzoekers benadrukken net dat dit een haalbare manier kan zijn om de dagelijkse inname van nano- en microplastics via drinkwater te verlagen.

Toch is nuance belangrijk. De methode verwijdert niet gegarandeerd alle plasticdeeltjes en de werking hangt af van verschillende factoren:

• hoe hard je kraanwater is;
• welke soorten plasticdeeltjes aanwezig zijn;
• hoe lang en hoe krachtig het water kookt;
• hoe fijn de filter is die je gebruikt;
• hoeveel kalkneerslag zich effectief vormt.

Eerdere studies vonden onder meer polystyreen, polyethyleen, polypropyleen en PET in drinkwater. Dat zijn veelgebruikte kunststoffen uit verpakkingen, textiel, flessen en andere dagelijkse producten. Omdat plastic niet echt verdwijnt maar uiteenvalt in steeds kleinere fragmenten, blijven die deeltjes lang aanwezig in het milieu.

Wat kan je thuis concreet doen?

Als je je blootstelling aan microplastics via drinkwater wil verminderen, kan deze eenvoudige routine een extra stap zijn. Ze vervangt geen degelijk waterbeleid of bronaanpak tegen plasticvervuiling, maar ze kan wel helpen om je persoonlijke inname te beperken.

• Kook kraanwater volledig door en laat het daarna even bezinken.
• Giet het water door een fijne filter, bijvoorbeeld een roestvrijstalen theezeefje of een andere hittebestendige fijne zeef.
• Maak je waterkoker regelmatig schoon, maar besef dat kalkvorming tijdens het koken net deel is van het proces dat plasticdeeltjes kan helpen vangen.
• Gebruik liever geen plastic kan of fles om heet water in te bewaren. Kies glas of roestvrij staal.
• Combineer dit met bronvermindering: minder plastic verpakkingen, minder synthetische wegwerpproducten en bewuster omgaan met plastic keukengerei.

Volgens een literatuurstudie uit 2025 blijft drinkwater een belangrijke mogelijke bron van blootstelling, omdat waterzuiveringsinstallaties microplastics wel deels verwijderen, maar niet volledig. Wereldwijd is sinds het begin van de plasticproductie ongeveer 9 miljard ton plastic gemaakt. Een groot deel daarvan valt langzaam uiteen tot fijn plastic stof dat overal opduikt.

Wat microplastics precies met ons lichaam doen, wordt nog volop onderzocht. Er zijn aanwijzingen voor verbanden met veranderingen in het darmmicrobioom en antibioticaresistentie, maar veel vragen blijven open. Net daarom is voorzichtigheid zinvol: niet panikeren, wel vermijden waar het eenvoudig kan.

Praktisch besluit: kook je regelmatig kraanwater, giet het dan na het koken door een fijne, niet-plastic filter. Het is een kleine gewoonte die weinig kost en volgens het onderzoek een betekenisvol deel van de microplastics kan verminderen, vooral bij harder water.