Vochtige doekjes veroorzaken volgens Vlario 50 tot 80 procent van de verstoppingen in Vlaamse riolen, meldde VRT NWS in mei 2023. Ook biologisch afbreekbare doekjes horen volgens dat advies in de vuilbak, zelfs als de verpakking zegt dat doorspoelen mag.

Dat vind ik nogal een verschil tussen wat een pakje belooft en wat je ermee kan doen. En dan staat er soms ook nog een schildpad op de verpakking. Die vertelt iets over plastic in het doekje. Maar mag je zonder dat logo dan wél doorspoelen?

Waarom staat er een schildpad op vochtige doekjes?

Een vochtig doekje kan plastic bevatten. Het schildpadlogo waarschuwt daarvoor, legt Cheeky Panda uit. De boodschap is: plastic in het product. Het gaat dus over het doekje zelf, niet alleen over het zakje dat je openscheurt.

De regels staan in EU-uitvoeringsverordening 2020/2151: de Europese regels die bepalen hoe die waarschuwing eruitziet. Ze gelden sinds 3 juli 2021. Voor plasticbevattende, vooraf bevochtigde doekjes voor persoonlijke verzorging en huishoudelijk gebruik is de markering verplicht op verpakkingen met een oppervlakte van 10 cm² of meer.

Die officiële omschrijving klinkt omslachtig. Voor mij is vooral dit nuttig: als je dat logo ziet, wijst het op plastic in wat je gebruikt. Niet op een detail van de verpakking dat je verder kan negeren.

Het logo vertelt wat er in het doekje zit. Het is geen toestemming om het door te spoelen. Voor die tweede vraag geldt het riooladvies, ook bij biologisch afbreekbare doekjes.

Mag een biologisch afbreekbaar doekje door het toilet?

Nee, zegt Wendy Francken, directeur van Vlario, in het VRT-artikel. Ze noemt billendoekjes, schoonmaakdoekjes, make-updoekjes en vochtig toiletpapier. Ook wanneer er op het pakje staat dat ze door het toilet mogen, raadt ze dat af.

Haar uitleg is concreet: de afstand tot het zuiveringsstation is niet lang genoeg om de doekjes onderweg voldoende te laten afbreken. De vraag is dus niet alleen óf een doekje afbreekbaar is. Het moet ook op tijd afgebroken zijn.

Dat onderscheid vind ik veel nuttiger dan het geruststellende woord op de verpakking. Met een gebruikt doekje in je hand wil je vooral weten waar het naartoe moet. Je hoeft daarvoor niet uit te zoeken of de belofte over afbreekbaarheid op zichzelf klopt.

Franckens advies is duidelijk: gooi de doekjes in een vuilnisbak, ongeacht of ze biologisch afbreekbaar zijn of niet. Ik zou die regel aanhouden, niet de toestemming op het pakje.

Waar komen die verstoppingscijfers en die vetberg vandaan?

De bandbreedte uit de opening is een uitspraak van Francken in het VRT NWS-artikel van 22 mei 2023. Ze schrijft die verstoppingen rechtstreeks toe aan vochtige doekjes. In hetzelfde gesprek noemt ze ook de rekening: alleen al bij Aquafin en zijn zuiveringsstations meer dan een half miljoen euro per jaar.

Een bijzonder groot voorbeeld komt uit Londen. Volgens het London Museum ontdekten medewerkers van Thames Water in september 2017 tijdens een routinecontrole een enorme harde verstopping in Whitechapel, in Oost-Londen. Die dreigde overstromingen te veroorzaken.

De zogenoemde vetberg was meer dan 250 meter lang en woog naar schatting 130 ton. Het museum vergelijkt dat gewicht met ongeveer elf dubbeldekkers. Ik vind één bus al moeilijk voor te stellen in een riool. Elf maakt de omvang bijna absurd.

Zo’n vetberg bestaat volgens het museum vooral uit kookvet, vochtige doekjes en andere sanitaire producten. Die 130 ton was dus geen puur plastic en ook geen berg van uitsluitend doekjes. Het Londense voorbeeld laat zien hoe groot zo’n verstopping kan worden; het Vlaamse cijfer komt van Vlario.

Wat doe je thuis met die informatie?

Ik zou beginnen met een vuilbak binnen handbereik van de plek waar je doekjes gebruikt. Niet eerst elk pakje proberen te ontcijferen terwijl je met een gebruikt doekje staat te sukkelen. Volgens het riooladvies is de bestemming toch dezelfde.

Wil je daarnaast weten of er plastic in je doekjes zit, bekijk dan het schildpadlogo en de melding op de verpakking. Dat is een aparte keuze naast de vraag waar je het doekje weggooit. Je kan ook overwegen of een wasbaar doekje handig is voor jouw routine.

Wil je verder lezen over plastic en blootstelling thuis? Daarover gaat het artikel over plastic in de lucht in huis. Voor gebruikte wegwerpdoekjes hou ik het hier simpel: in de vuilbak. Ook als het pakje het toilet een prima idee vindt.

Bronnen

• VRT NWS — De grootste oorzaak van verstopte Vlaamse riolen? ‘Tot 80 procent te wijten aan vochtige doekjes’ (22 mei 2023).
• London Museum — De vetberg van Whitechapel (zonder jaartal; over de vondst in 2017).
• Europese Commissie — Uitvoeringsverordening (EU) 2020/2151 over markeringen op kunststofproducten voor eenmalig gebruik (17 december 2020).
• Cheeky Panda — Wat betekent het logo met de dode schildpad? (zonder jaartal).