Microplastics zitten niet alleen in voeding en verpakkingen, maar ook in drinkwater. Een laboratoriumtest met twee waterfilters toont dat filtratie het aantal aangetroffen deeltjes sterk kan verlagen, al blijven een correcte testmethode en voorzichtige interpretatie belangrijk.

Van 14 naar 1 microplasticdeeltje

In een laboratorium werden twee filters van Clearly Filtered onderzocht: een drietrapsfilter onder de gootsteen en een universele filter voor de koelkast. Voor de analyse werd water door een membraan geleid. Het laboratorium voegde ook een behandeling met waterstofperoxide toe om organisch materiaal te verwijderen en zo de kans op fout-positieve resultaten te verkleinen.

• Ongefilterd kraanwater uit de keuken: 14 microplasticdeeltjes.
• Drietrapsfilter onder de gootsteen: 1 microplasticdeeltje.
• Filter in de koelkast: 3 microplasticdeeltjes.

De filter onder de gootsteen leverde dus het laagste aantal op. De koelkastfilter presteerde eveneens goed, maar er werden nog drie deeltjes aangetroffen. Omdat het om afzonderlijke metingen gaat en het bemonsterde volume niet wordt vermeld, mag je deze cijfers niet zien als een universele garantie voor elke woning of elke waterleiding.

De resultaten maken wel duidelijk dat een degelijke waterfilter een nuttige maatregel kan zijn om je blootstelling via drinkwater te beperken. Hetzelfde merk bleek bij onafhankelijke tests bovendien doeltreffend voor het verminderen van PFAS, ook wel eeuwige chemicaliën genoemd.

Waarom minder microplastics belangrijk is

Microplastics en de nog kleinere nanoplastics ontstaan wanneer plastic uiteenvalt in kleine fragmenten. Veelvoorkomende polymeren zijn polyethyleen, PET, pvc en polystyreen. We krijgen de deeltjes voornamelijk binnen via eten, drinken en ingeademde lucht. De kleinste fragmenten kunnen biologische barrières passeren en zich door het lichaam verplaatsen.

Micro- en nanoplastics zijn al aangetroffen in onder meer:

• bloed, hersenen en longen;
• lever en nieren;
• placenta en moedermelk;
• hart, teelballen en sperma.

Blootstelling wordt in wetenschappelijk onderzoek in verband gebracht met hart- en vaatziekten, dementie, astma, een verstoorde spijsvertering, schade aan lever en nieren en een verminderde vruchtbaarheid. Zulke verbanden betekenen niet automatisch dat microplastics rechtstreeks de oorzaak zijn. Er is nog onderzoek nodig naar dosissen, blootstellingsduur en langetermijneffecten.

Toch is het verstandig om uit voorzorg minder plastic te gebruiken rond eten en drinken. Kies waar mogelijk voor glas of roestvrij staal en beperk onnodig contact tussen voeding, water en plastic.

Zelf microplastics in water testen

Er bestaan thuistests waarmee je kraanwater, gefilterd water, flessenwater of zelfs thee kunt screenen. Daarbij verzamel je een waterstaal met een spuit, laat je het door een filtermembraan lopen en behandel je het membraan met de fluorescerende kleurstof Nile Red. Onder een digitale microscoop en blauw licht worden verdachte deeltjes zichtbaar.

De werkwijze bestaat uit drie stappen:

• Neem een waterstaal en duw het door het filtermembraan.
• Breng de meegeleverde fluorescerende kleurstof aan.
• Bekijk het membraan onder blauw licht en tel de oplichtende deeltjes.

Zo’n thuistest is een snelle screening, geen sluitende chemische identificatie. Nile Red hecht zich aan waterafstotende oppervlakken. Veel plastics, waaronder PE, PP, PS, PET en nylon, lichten daardoor op. Maar ook vetten, natuurlijke wassen, rubber, lijmresten, biofilm en algenresten kunnen fluoresceren. Een zichtbaar deeltje is daarom een vermoedelijk microplastic, geen chemisch bevestigd plasticdeeltje.

Voor zekerheid zijn gespecialiseerde laboratoriumtechnieken nodig, zoals micro-FTIR, Ramanspectroscopie of pyrolyse-GC/MS. Vooral bij thee, babyvoeding, vijverwater of leidingen met veel biofilm kan een thuistest te hoge aantallen geven. Beschouw zulke tellingen als een bovengrens.

Praktisch besluit: wil je je blootstelling verminderen, combineer dan minder plastic rond voeding en water met een kwaliteitsvolle, correct onderhouden filter. Vervang filterpatronen tijdig en gebruik een thuistest vooral om situaties te vergelijken, niet als definitief laboratoriumbewijs.