Microplastics zitten niet alleen in zee, bodem en ons lichaam. Ze zweven ook door de lucht, waar ze volgens nieuw onderzoek mogelijk bijdragen aan de opwarming van de aarde.

Dat maakt plasticvervuiling nog een stuk complexer: het is niet enkel een afval- of gezondheidsprobleem, maar ook een factor die het klimaat kan beïnvloeden.

Microplastics zweven ook door de lucht

Wanneer plastic afval op land of in zee langzaam afbreekt, ontstaan microplastics en nog kleinere nanoplastics. Die deeltjes zijn zo licht dat wind ze kan optillen en verspreiden via de atmosfeer. Zo kunnen ze ver van hun oorspronkelijke bron terechtkomen.

Onderzoekers zien vooral hoge concentraties boven zogenaamde oceaangyres: grote draaiende zeestromingen waar plastic afval zich ophoopt en verder afbreekt. Een bekend voorbeeld is de North Pacific Garbage Patch, een enorme zone met drijvend afval tussen Hawaï en Californië.

Tot voor kort was niet duidelijk of microplastics in de lucht de aarde eerder zouden afkoelen of opwarmen. Deeltjes in de atmosfeer kunnen zonlicht weerkaatsen, maar ook warmte vasthouden. Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Nature Climate Change, keek nauwkeuriger naar hoe gekleurde micro- en nanoplastics licht absorberen en verstrooien.

Daarvoor gebruikten wetenschappers onder meer hogeresolutie-elektronenspectroscopie en atmosferische transportsimulaties. Hun conclusie: voor bijna alle onderzochte soorten microplastics is het netto-effect op straling opwarmend.

Hoe groot is de klimaatimpact?

Op wereldschaal blijft de invloed van microplastics in de atmosfeer voorlopig relatief klein in vergelijking met grote klimaatfactoren zoals broeikasgassen. Toch is het signaal belangrijk. Volgens de studie kan de opwarming door gekleurde micro- en nanoplastics in de lucht overeenkomen met ongeveer 16% van het effect van zwarte koolstof, ook bekend als roet.

Zwarte koolstof ontstaat onder meer bij onvolledige verbranding, bijvoorbeeld door dieselmotoren, houtverbranding of bosbranden. Het is een krachtige opwarmende aerosol omdat het zonlicht absorbeert. Dat microplastics een meetbaar deel van dat effect kunnen benaderen, toont dat plasticvervuiling ook in klimaatonderzoek ernstiger genomen moet worden.

De impact is niet overal gelijk. Boven gebieden met veel plasticvervuiling, zoals de North Pacific Garbage Patch, kan het opwarmende effect van microplastics volgens de onderzoekers zelfs bijna vijf keer groter zijn dan dat van zwarte koolstof in dezelfde regio. Dat komt doordat plastic daar blijft circuleren, tegen elkaar botst, afbreekt en steeds kleinere deeltjes vormt.

Belangrijk is wel dat er nog onzekerheden zijn. Wetenschappers weten nog niet precies hoeveel microplastics er wereldwijd in de atmosfeer zitten, hoe ze verdeeld zijn over verschillende hoogtes en regio’s, en hoe hun chemische en fysieke eigenschappen veranderen na verloop van tijd. De onderzoekers benadrukken daarom dat meer metingen nodig zijn, maar dat hun resultaten duidelijk wijzen op een opwarmend effect.

Wat betekent dit voor plasticvrij leven?

Voor wie plasticvrijer wil leven, bevestigt dit onderzoek een bredere les: plastic verdwijnt niet wanneer we het weggooien. Het breekt op in steeds kleinere deeltjes die terechtkomen in water, bodem, lucht en uiteindelijk ook in ecosystemen en lichamen.

Je hoeft dit niet te zien als een reden tot paniek, wel als een extra motivatie om plastic aan de bron te verminderen. Elke vermeden verpakking, elk herbruikbaar alternatief en elk systeem dat wegwerpplastic overbodig maakt, helpt om de stroom van toekomstig microplastic te verkleinen.

• Vermijd wegwerpplastic waar mogelijk: kies voor herbruikbare drinkflessen, brooddozen, boodschappentassen en navulverpakkingen.
• Let op synthetische kleding: polyester, nylon en acryl verliezen microvezels tijdens het dragen en wassen. Was minder vaak, op lagere temperatuur en met een volle trommel.
• Kies duurzame materialen voor spullen die je vaak gebruikt, zoals glas, inox, hout of natuurlijke vezels wanneer dat praktisch is.
• Vermijd cosmetica met glitter of plasticdeeltjes. Ook kleine toepassingen kunnen bijdragen aan verspreiding in water en milieu.
• Steun systemen die hergebruik stimuleren, zoals statiegeld, navulpunten, verpakkingsvrije winkels en lokale initiatieven tegen zwerfvuil.
• Voorkom dat plastic in de natuur belandt: sorteer correct, ruim zwerfvuil op wanneer je kunt en kies producten met minder verpakking.

Microplastics in de lucht tonen hoe ver plasticvervuiling reikt. Door minder plastic te gebruiken en hergebruik de norm te maken, beschermen we niet alleen zeeën en dieren, maar helpen we ook een bijkomende druk op het klimaat te beperken.