Microplastics zijn zo klein dat je ze vaak niet ziet, maar ze duiken wel op in ons drinkwater, voedsel en de lucht die we inademen. Steeds meer onderzoekers proberen te begrijpen wat deze deeltjes doen in het lichaam. Wat weten we vandaag al, en wat blijft onzeker?

Het antwoord is genuanceerd: microplastics zijn wijdverspreid en sommige deeltjes kunnen in weefsels terechtkomen, maar de precieze gezondheidsimpact is nog niet volledig duidelijk. Net daarom is het zinvol om je blootstelling waar mogelijk te beperken, zonder in paniek te raken.

Wat zijn microplastics en nanoplastics?

Plastic verdwijnt niet zomaar. Het breekt niet echt af, maar valt na verloop van tijd uiteen in steeds kleinere stukjes. Die fragmenten noemen we microplastics wanneer ze maximaal 5 millimeter groot zijn. Dat is ongeveer de breedte van het gommetje op een potlood.

Veel microplastics waren ooit onderdeel van grotere plastic producten: verpakkingen, flessen, zakjes of gebruiksvoorwerpen die werden geplooid, verwarmd, versleten of weggegooid. Andere plastic deeltjes zijn van bij het begin klein, bijvoorbeeld bepaalde deeltjes die gebruikt worden in cosmetica, wasmiddelcapsules en verf.

De kleinste deeltjes worden gemeten in micrometer. Ter vergelijking: 1 millimeter is 1.000 micrometer. Sommige microplastics zijn kleiner dan de kern van een gemiddelde menselijke cel. Zodra plasticdeeltjes kleiner zijn dan 1 micrometer, spreken wetenschappers meestal over nanoplastics. Die zijn met het blote oog niet meer zichtbaar en gedragen zich anders in het lichaam dan grotere fragmenten.

Hoe komen ze in je lichaam terecht?

Microplastics zijn intussen bijna overal terug te vinden. Volgens onderzoekers zitten ze in water, voeding en drank, maar ook in de lucht. Ze maken zelfs deel uit van de watercyclus: deeltjes kunnen mee verdampen, in wolken terechtkomen en later weer neerdalen via regen of sneeuw.

Je kan microplastics op twee belangrijke manieren binnenkrijgen:

• Via de lucht: kleine deeltjes kunnen worden ingeademd, net zoals stof of pollen.
• Via eten en drinken: microplastics kunnen aanwezig zijn in water, verpakte voedingsmiddelen en andere producten die we consumeren.

Je lichaam beschikt gelukkig over manieren om vreemde stoffen af te voeren. Grotere ingeademde deeltjes kan je bijvoorbeeld ophoesten. Grotere deeltjes die je inslikt, kunnen via de spijsvertering weer worden uitgescheiden. Maar bij zeer kleine deeltjes ligt dat anders. De kleinste microplastics en vooral nanoplastics kunnen volgens onderzoek door de longen of de darmwand heen in de bloedbaan terechtkomen.

Onderzoekers hebben plasticdeeltjes teruggevonden in menselijke lever, nieren, longen, hersenen en placenta. Er zijn ook studies die erop wijzen dat extreem kleine nanoplastics de bloed-hersenbarrière kunnen passeren. Een Amerikaanse kinderarts en onderzoeker vatte het scherp samen: plasticdeeltjes worden gevonden op plaatsen waar men ernaar zoekt.

Wat betekent dit voor je gezondheid?

Hier is wetenschappelijke voorzichtigheid belangrijk. Vroege studies tonen verontrustende verbanden en trends, maar artsen en wetenschappers weten nog niet precies hoe microplastics in het lichaam de gezondheid beïnvloeden. Er is bijvoorbeeld nog onvoldoende duidelijkheid over hoe deze deeltjes reageren met het immuunsysteem, het hormonale systeem en het zenuwstelsel.

Ook meten is moeilijker dan het lijkt. Onderzoekers gebruiken verschillende methodes om microplastics in mensen, voeding, planten of bodem op te sporen. Een gewone optische microscoop kan de grootte en kleur van sommige deeltjes tonen, maar werkt niet voor de allerkleinste deeltjes en zegt niet altijd waaruit ze bestaan. Andere technieken kunnen de chemische samenstelling analyseren, maar zijn duurder of vernietigen het staal. Bovendien moeten labo’s erg opletten voor besmetting van stalen, omdat plastic overal aanwezig is.

Dat betekent niet dat we niets kunnen doen. Zolang de wetenschap verder zoekt, kan je je blootstelling op een praktische manier verminderen:

• Verwarm geen voedsel in plastic. Gebruik liever glas, keramiek of roestvrij staal, zeker bij warme of vette voeding.
• Kies vaker voor onverpakt of minder verpakt. Elke plastic verpakking die je vermijdt, verkleint de kans op slijtage en fragmentatie.
• Gebruik herbruikbare alternatieven. Denk aan een drinkfles, brooddoos, boodschappentas en bewaardozen zonder wegwerpplastic.
• Beperk plastic stof in huis. Regelmatig verluchten, nat afstoffen en stofzuigen helpt om fijne deeltjes in huisstof te verminderen.
• Let op cosmetica, verf en wasproducten. Sommige producten bevatten of veroorzaken kleine plasticdeeltjes. Kies waar mogelijk voor plasticvrije of navulbare alternatieven.
• Voorkom zwerfvuil. Plastic afval dat in de natuur belandt, valt na verloop van tijd uiteen in kleinere fragmenten.

Microplastics zijn geen probleem dat je als individu alleen kan oplossen. Er is nood aan beter onderzoek, strengere productnormen en minder plastic aan de bron. Maar je dagelijkse keuzes doen er wel toe: hoe minder plastic we gebruiken, verhitten en weggooien, hoe minder nieuwe micro- en nanoplastics er ontstaan.

Kortom: de wetenschap is nog volop bezig, maar de richting is duidelijk. Minder plastic in je keuken, badkamer en afvalzak is een haalbare stap voor je gezondheid én voor het milieu.